SPIEGEL - Fot.  Fototeka SPIEGEL - Fot. Fototeka

3 X HOLLYWOOD W WYDANIU PODKARPACKIM

CZY WIECIE, ŻE PRZYNAJMNIEJ TRZY OSOBY RODEM Z OBECNEGO PODKARPACIA ZROBIŁY OSZAŁAMIAJĄCĄ KARIERĘ W HOLLYWOOD? WŚRÓD NICH SĄ LAUREACI OSCARÓW, TWÓRCY ABSOLUTNYCH KLASYKÓW KINA ŚWIATOWEGO, A ICH NAZWISKA WYMIENIANE SĄ POŚRÓD NAJWAŻNIEJSZYCH OSÓB ZWIĄZANYCH Z NAJWIĘKSZĄ NA ŚWIECIE FABRYKĄ FILMÓW.

 Nie od dziś wiadomo, że Hollywood takie, jakie znamy, zawdzięcza swój blask polskim Żydom. Wytwórnia Warner Bros powstała dzięki trzem mazowieckim braciom Warnerom: Albertowi, Samowi i Harry'emu. Podobnie, jak i inna wytwórnia - Metro-Goldwyn-Mayer, za którą stoją trzej przedsiębiorczy warszawianie: Samuel, Marcus i Louis. Takich przykładów można mnożyć i w tym osławionym Hollywood odnajdziemy też wątki podkarpackie, jak choćby w postaci Arthura Millera, którego rodzice urodzili się w Radomyślu nad Sanem, a on sam był mężem złotowłosej piękności Marilyn Monroe. Czy też Eli Wallach, znany jako „Brzydki”, partner Clinta Eastwooda w klasyku westernowym Sergio Leone „Dobry, zły i brzydki”. Jego matka przyszła na świat w Przemyślu. No oczywiście nie możemy zapomnieć, że dziadek Natalie Portman, nazwiskiem Herschlag, urodził się w Rzeszowie! Wróćmy jednak do bohaterów naszej historii, a są nimi: Sam Spiegel, Fred Zinnemann i Roman Harte.

SPIEGEL

Sam, a właściwie Samuel, urodził się w 1901 r. w Jarosławiu. Już od samego początku chciał się wyrwać z małego, galicyjskiego miasteczka. Rodzice posłali go na studia do Wiednia, gdzie podjął się nauki prawa. Później trafił do skautingowej organizacji żydowskiej, która trudniła się pomocą humanitarną na Bliskim Wschodzie. Stamtąd trafił do Europy Zachodniej, gdzie zainteresowała go kinematografia i cały blichtr tej nowej dziedziny, wchodzącej dopiero do kulturalnego życia codziennego. Sam Spiegel miał plan na siebie. Rozpoczął produkcję filmów we Francji, a potem w Niemczech. Trafił jednak na zły moment, bo u naszych zachodnich sąsiadów do władzy dochodzili naziści ze swymi antysemickimi poglądami. Spiegel decyduje się na wyjazd za Ocean. To był istny krok milowy w jego życiu. Szybko zaadoptował się w nowych warunkach, a jego destynacją była Kalifornia i kwitnący tam przemysł filmowy w Hollywood. Sam Spiegel rozpoczyna produkcję filmową. Szybko nawiązuje intratne kontakty. Najbardziej kasowi aktorzy, najwybitniejsi reżyserzy, rozchwytywani scenarzyści, operatorzy kamer i kompozytorzy – oni wszyscy chcą robić filmy u Spiegla! Spiegel z Jarosławia przyczynia się do wyprodukowania takich filmów, jak: „Most na rzece Kwai”, „Lawrence z Arabii” czy „Noc generałów”. Grają u niego O’Toole, Quinn, Sharif, Bogart i inni wielcy tamtych czasów. Ukoronowaniem twórczości filmowej Sama Spiegla jest otrzymanie trzech statuetek Oscara pod rząd za najlepsze filmy – jako pierwsza osoba związana z Akademią Filmową. Umiera w 1985 r. w blasku chwały i na stałe wpisując się złotymi literami w dzieje Hollywood.

h2

ZINNEMANN

Jeszcze do niedawna sądzono, że Fred Zinnemann urodził się w Wiedniu, że był Austriakiem i nie miał nic wspólnego z polską kulturą. Nic bardziej mylnego. Fred Zinnemman przyszedł na świat w Rzeszowie w roku 1907. Wiemy też, że jego rodzinna kamienica zlokalizowana była w Rynku, w tej części, gdzie znajdują się dziś biura Urzędu Miasta. Fred szybko wyruszył w świat z Rzeszowa, zdaje się zapominając o nim na zawsze. Wybrał Wiedeń – a jakże – miejsce upragnione dla każdego, kto wywodził się z tak odległej prowincji C.K. Austro-Węgier jaką była Galicja. W Wiedniu studiował prawo, ale stamtąd już w roku 1929 wyemigrował do USA, gdzie związał się ze wspomnianą wyżej wytwórnią warszawskich Żydów MGM. Pierwotnie zatrudniono go do reżyserowania filmów krótkometrażowych, jednak dość szybko jego szefowie zorientowali się, że „wiedeńczyk” ma niebywały talent i pomysł na realizację swych projektów. W 1938 r. powierzają mu reżyserię filmu „That Mothers Might Live”. Otrzymał za niego Oscara! Wyreżyserował też film „Stąd do wieczności”, za którego ponownie wręczono mu Oscara! Fred Zinnemann zmarł w Londynie w 1997 r. Nigdy nie przyznał, że urodził się w Rzeszowie. Dane te wyniknęły dopiero niedawno, kiedy opowiedział o tym opinii publicznej jego syn.

h3

HARTE

Roman Harte, a właściwie Heinberg/ Hajnberg urodził się w 1924 r. Jego historia rozpoczyna się w czasie II wojny światowej i okupacji niemieckiej Rzeszowa. Jest on więźniem rzeszowskiego getta i pełni rolę informatora Anny Płonki, rzeszowskiej nauczycielki, zaangażowanej w działalność podziemną i kontakty z gettem. W 1943 r. Płonka cudem wyciąga z getta młodego, dwudziestojednoletniego Romana. Jako Żyd nie jest w stanie funkcjonować w przestrzeni okupacyjnej pod pierwotnymi danymi personalnymi, dlatego Płonka organizuje mu lewe dokumenty na polskie nazwisko, a następnie, chwilę ukrywając go w mieszkaniu, dzielna nauczycielka postarała się o wywózkę Żyda, jak Polaka, do Niemiec na przymusowe roboty. W ten sposób ratuje mu życie. Roman jednak wraca do Polski. Dość szybko odnajduje się w powojennej rzeczywistości i dostosowuje się do siermiężnego, socjalistycznego świata. Powraca do swego pierwszego żydowskiego nazwiska, ale nieco je polonizuje na wersję „Hajnberg”. Rozpoczyna karierę filmową i staje się kamerzystą i producentem „Kroniki filmowej”. W 1960 r. produkuje film „Niewinni czarodzieje” w reżyserii… Andrzeja Wajdy, scenariusza Jerzego Skolimowskiego, a także z takimi aktorami jak Tadeusz Łomnicki, Kalina Jędrusik i młody Roman Polański! Po 1968 r. dzieli los kilkunastu tysięcy polskich obywateli pochodzenia żydowskiego i zmuszony jest do opuszczenia Polski. Wybiera USA, gdzie kontynuuje karierę w dziedzinie filmu, lecz już pod skróconym nazwiskiem „Harte” W 1977 r. wyprodukował debiutancki film Davida Lyncha „Głowa do wycierania”, a w 1982 r. pracuje na planie filmowym filmu „Wybór Zofii” w charakterze konsultanta. Film okazuje się absolutnym hitem, a Meryl Streep grająca rolę tytułową otrzymuje za nią Oscara. Uczy się specjalnie do roli języka polskiego i kto wie, może to Roman uczył ją podstaw? Harte umiera w 2009 r.

JAKUB PAWŁOWSKI

Powrót na górę

GOŚĆ WYDANIA